عقل و دین

بیان مسائل دینی به زبان عقلی

عقل و دین

بیان مسائل دینی به زبان عقلی

عناوین یادداشت‌ها

  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت شصت و سوم): چهارشنبه 19 مهر 1396 23:39
    در این مقایسه های بسیار کوچک،این حق را به علی دادن،شناخت دقیق ارزش واقعی ایشان نیست؛بلکه علی را زمانی بهتر می توان شناخت و چهره اش را آگاهانه تر دید که او را از درون مدینهء قرن اول هجری و از صف مقایسه با چند تا صحابی مهاجر و انصار،بیرون آوریم و در طول تاریخ بشر،در کنار بزرگترین چهره هائی که انسانیت به آنها می اندیشد و...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت شصت و دوم): چهارشنبه 19 مهر 1396 21:49
    وقتی می گویم «عرفان»،ممکن است «برگسون» را بخوانید؛ممکن است «بودا» را بخوانید،ممکن است «جُنید» و «حلاج» را بخوانید.همهء اینها هست و انتخاب با خود شما است.با مثنوی آشنا شوید که یک «ضلع» مثلث شناخته شده باشد،با «کشف المحجوب» آشنا شوید،با جُنید بغدادی آشنا شوید،و با «شرح تعرف بخاری» آشنا شوید،که فقط و فقط بینش و احاس لطیف...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت شصت و یکم): چهارشنبه 19 مهر 1396 13:57
    مکتبی که علی(ع) گذاشت و راهی که او و فرزندان و وارثان اش و هم چنین ادامه دهندگان مسیر تاریخ اش انتخاب کردند،راهی است که اگر این راه در سطح جهان درست شناخته شود،همهء متفکران آزادیخواه و عدالت خواهی که اکنون برای نیکی و برای کمال و برای زیبائی های انسانی و برای عظمت ها و تکامل بشری و برای برابری و برادری و برای مبارزه...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت شصتم): چهارشنبه 19 مهر 1396 08:55
    اسلامِ مادونِ علم،رفتنی است! این را یادآوری می کنم،کسی می تواند «اسلام شناسی» را در قرن حاضر و اسلام را قلهء همهء ایدئولوژی ها و اندیشه های حاکم بر ذهن های این قرن،مطرح کند که از علم امروز،برخوردار باشد.اسلامِ پائین تر از ایدئولوژی های قرن فعلی،رفتنی است!اسلام مادون علم،مادون ایدئولوژی،مادون جامعه گرائی،مادون فلسفهء...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت پنجاه و نهم): سه‌شنبه 18 مهر 1396 23:12
    نان،زیربنای نیایش است: بحث دنیا و آخرت،در مذهب ما،تعبیری است از بحث تصادم میان «سود» و «ارزش»،در انسان شناسی جدید و اخلاق امروز. بر خلاف آنچه که در ذهن عموم است،مکان جغرافیائی خاص و مشخصی به نام «دنیا» و «آخرت» نیست.دنیا یک صفت است؛ و آخرت،نوعی مرحله و بینش و تلقّی و برداشت.یعنی این شیء واحد،در نوعی ارتباط خاص با...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت پنجاه و هشتم): سه‌شنبه 18 مهر 1396 20:14
    در اینجا بیش تر ذهنم می رفت به طرف بلعم باعور که بیش تر از دو رفیق اش،دلم از دست اش خون است،و هر چه می کشیم،از او می کشیم،که فرعون،تن حسین(ع) را به تیغ آهن،چندان قطعه قطعه کرد که زینب(س) او را در نگاه نخستین،نشناخت. و بلعم،روح و شخصیت ایمان و انقلاب و مکتب و هدف و عقیده و معنا و حقیقت «حسین(ع)» و کار «حسین» را چنان...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت پنجاه و هفتم): سه‌شنبه 18 مهر 1396 14:20
    اما من با اینکه به نظریهء سومی ها،بیش تر تمایل دارم؛نه تنها به این علت که بیش تر به مسائل فکری و مذهبی مشغولم و بیش تر فاجعهء جهل و تعصب و انحراف ذهنی و خرافه های اعتقادی را حس می کنم،بلکه همیشه و همه جا دیده ام که جهل تودهء مردم،چه مصیبت ها به بار می آورد؛و چگونه در جامعهء منجمد،هر موجی و حرکتی،محو می شود،و هر...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت پنجاه و ششم): سه‌شنبه 18 مهر 1396 08:22
    بت آخری کدام است؟فرعون،قارون یا بلعم؟ «عرفات»،جلگه مانندی است،بیست و چند کیلومتر دورتر از مکه.این جا دورترین نقطه ای است که در مراسم حج،از مکه فاصله می گیرند و از آنجا که به مشعر و سپس به منی می آیند،منزل به منزل،رو به مکه باز می گردند.در این جا باید عصر روز نهم را بمانند.در قصص مذهبی،هست که وجه تسمیهء «عرفات»،این است...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت پنجاه و پنجم): دوشنبه 17 مهر 1396 21:45
    و آنگاه حسن صباح از سرنوشت «فاطمه(س)» نیز آگاه شد که برای «علی»،چه ها که ندید و چه ها که نکشید! و خبر یافت که چه کوشش ها برای مبارزه با خلافت جور و اثبات حقانیت علی و ولایت علی،و چه رنج ها و چه تحمل ها؛و شنید که آمدند و درِ خانه اش را بشکستند و در را بر پهلوی فاطمه زدند و پهلویش را بشکستند و خانه اش را آتش زدند! و او...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت پنجاه و چهارم): دوشنبه 17 مهر 1396 14:34
    اسلام حقیقی،مذهب فاطمه(س) و علی(ع) است: حسن صبّاح[رئیس فرقهء شش امامی اسماعیلیه]،همدرس و همراه خواجه نظام الملک و خیّام بود؛می بایست یا مانند او سیاستمداری می شد و مرد قدرت و دستگاه؛و یا همچون خیّام،حکیمی منزوی و مرد علم و درس و فلسفه و رصدخانه...و دیدیم که گرچه این دو سرمایه در او،سخت نیرومند بود؛اما چنان که در نامهء...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت پنجاه و سوم): دوشنبه 17 مهر 1396 07:41
    هیچ تاریخی،به شگفتی و دردناکی تاریخ اسلام نیست.مذهبی که همیشه در بیرون بر بیگانه پیروز بوده است و همیشه در خانه،از آشنا شکست خورده است! چه کسی می تواند به سادگی تصور کند که پیشوایان راستین اسلام،به دست پیشوایان دروغین اسلام،همگی یا کشته شده اند و یا مسموم! سرنوشت تشیع،سرنوشت روح اسلام است: «روحی که قربانی کالبد خویش...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت پنجاه و دوم): یکشنبه 16 مهر 1396 22:42
    تصادفی نیست که قرآن،بیش از مشرکانی که آشکارا در برابرش ایستاده اند،از مسلمانانی که در پشت اش به «نفاق» جا گرفته اند،به خشم و نفرت سخن می گوید.یک سورهء مستقل،به نام این گونه مسلمانان است![سورهء منافقون] بیهوده نیست که پیغمبر(ص)وقتی در مکهء پر از شرک،تنها بود،بی هراس،روی در روی بت ها فریاد می زد؛و در مدینه - که همچون...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت پنجاه و یکم): یکشنبه 16 مهر 1396 20:57
    اسلام،علیه اسلام! تاریخ اسلام،از آغاز،این اصل را ثابت کرده است که «اسلام،هرگاه رویاروی با دشمن درگیر بوده است،همیشه پیروز بوده است؛حتی در نهایت ضعف خویش و اوج قدرت خصم».اما هنگامی که دشمن،جامهء دوست را می پوشیده است و شرک و فساد،ردای تقوا به تن می کرده است،اسلام در اوج جلال و شکوه و شعائر و ظواهرش،از درون مسخ می شده و...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت پنجاهم): یکشنبه 16 مهر 1396 13:37
    بنابراین،این حرف که در قرن نوزدهم گفته شد که: «دین،تریاک توده هاست،تا توده های مردم به نام امید به بعد از مرگ،محرومیت و بدبختی شان را در این دنیا تحمل کنند؛تریاک توده هاست تا مردم،اعتقاد به این داشته باشند که آنچه پیش می آید،در دست خداوند است و به ارادهء خداوند،و هرگونه کوشش برای تغییر وضع،برای بهبود وضع خود و...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت چهل و نهم): یکشنبه 16 مهر 1396 11:56
    «شرک»،به معنای بی خدائی نیست؛که مشرکین،بیشتر از ما خدا دارند!مشرک،کسی نیست که به خدا معتقد نیست.چنان که می دانیم،طرف مقابل «عیسی»،«موسی»،و «ابراهیم»،مشرکین هستند،نه بی خدایان.مشرکین کسانی هستند که بیشتر از آنچه هست،به خدا معتقدند،یعنی خدای اضافی دارند؛زیادی خداپرست اند! «کفر»،به معنای پوشیدن است.اما این کفر،به معنای...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت چهل و هشتم): یکشنبه 16 مهر 1396 07:52
    مذهب،علیه مذهب: تاریخ،صحنهء جنگ مذهب و بی مذهبی،خداپرستی و بی خدائی نیست.در گذشته،جامعه،قدرت یا نظام حاکمی که بی مذهب یا ضدّ مذهب باشد،وجود نداشته است.پیامبران بزرگ و راستین مردم،با«مشرکین» و «کفّار» می جنگیده اند.و فراموش نکنیم که مشرکان و کافران،همه مذهبی اند.مشرکین،از تمام پیامبران،بیشتر خدا داشته اند! باید این اصل...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت چهل و سوم): جمعه 14 مهر 1396 18:57
    انسان امروز بر خلاف آنچه مشهور است،قانع تر شده است.آن چه نصیحت گران و حکیمان اندرز می دادند که از «اَمَل طویل» و آرزوهای دور و دراز بپرهیزید و به داده شُکر کنید؛به گونهء مسخ شده و منحطی قبول کرده است.انسان قدیم،قناعتش سخت زیبا بود:قناعت به اندک،از آنچه بدن را به کار آید؛برای افزون طلبی،در آن چه روح و دل به آن نیازمند...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت چهل و دوم): جمعه 14 مهر 1396 17:11
    و موعود من،ظهور می کند: «انتظار»،یکی از زیباترین و عمیق ترین جلوه های روح فراری و بی آرام انسان است.باید یادآوری کنم که «انسان» را صفتی،درجه ای،کیفیتی در بنی آدم می دانم؛نه مترادف آدمیزاد.بسیار کم و اندک اند از آدمی زادگان که «انسان»اند،یا انسان شوند. آدمی زاد هرچه انسان تر می شود،چشم به راه تر می شود.این یک حقیقت...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت چهل و یکم): سه‌شنبه 11 مهر 1396 18:50
    چرا شمشیر علی(ع)؟ و چرا مرکز،کوفه؟ شمشیر علی(ع) را در دست دارد تا شیعه و معتقد به علی(ع) و معتقد به آزادی و حقیقت،نپندارد که «علی» در کوفه کشته شد و آن خون به خاک ریخت و همه چیز پایان پذیرفت.تاریخ باز دوباره این خون را احیاء می کند و علی- یعنی آن حقیقتی که در آنجا شکسته شد- دو مرتبه پیروز می شود.بشریت به حکومت «علی»...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت چهل ام): سه‌شنبه 11 مهر 1396 17:30
    بررسی چند سؤال: چرا در تشیع،این منجی باید فرزند امام حسن عسکری(ع) باشد؟ من راجع به جنبهء دینی اش اظهار نظر نمی کنم،اما از نظر جامعه شناسی می گویم که اگر منجی،در تشیع،این قید فرزند امام حسن عسکری(ع) بودن را نمی داشت،و شخص مشخصی نمی بود،هر آدم دروغگو و مزدوری،که عامل استعمار یا مولود استبداد و استثمار است،می تواند خود...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت سی و نهم): دوشنبه 10 مهر 1396 23:25
    این پیروزی بر اساس منطق و عینیّت و سنت های اجتماعی است؛سنت هائی که در اسلام،قوانین خداوند است،نه قوانین مادّیگرایانه.وقتی خداوند،کاری را بخواهد،اسبابش را از پیش فراهم می کند،چنان که در پیروزی اسلام بر ایران و روم،چنین شد.من در اینجا معتقدم که،تاریخ به طرف پیروزی جبری و عدالت و نجات قطعی انسانها و توده های ستمدیده و...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت سی و هشتم): دوشنبه 10 مهر 1396 20:02
    می بینیم که تا پیغمبر(ص) سرش را بر زمین گذاشت،باز همان آش شد و همان کاسه؛و نظامی که بر تاریخ حکومت می کرد،کم کم ادامه پیدا کرد.نه حقیقت به جا ماند و نه عدالت و نه بشریت نجات پیدا کرد.نه ظلم از بین رفت و نه انحراف و فریب و دروغ.آن موقع به نام کسرا و قیصر بر مردم حکومت می کردند؛حال به نام خلیفهء پیغمبر!!! پس می بینیم...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت سی و هفتم): دوشنبه 10 مهر 1396 16:03
    «انتظار» به این معناست که گروهی «منتظر» باشند که نجات بخشی خواهد آمد.پس این فکر،چهار پایهء اساسی دارد: 1)اسارت،2) غیبت،3) انتظار،4) نجات. همین چهار اصل،با همین معنا،می تواند منفی باشد- چنانکه اکنون هست - و می تواند مثبت باشد- چنانکه بود و و باید باشد -. از بُعد منفی،بهترین ضمانت اجراء و عامل آسودگی خیال و فراغت بال...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت سی و ششم): دوشنبه 10 مهر 1396 10:24
    این است که امروز،بخش عظیمی از حقایق قرآن،که مربوط به انسان شناسی،فلسفهء تاریخ،جامعه شناسی و علوم طبیعی است و قسمت اعظم عناصر تشکیل دهندهء مکتب اسلام،که جنبهء اقتصادی،روان شناسی،اخلاقی،فلسفی،سیاسی دارد،یا تاریک مانده است و یا بد و کج و بی اثر در ذهن ها عنوان شده است. مثلا عقایدی چون...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت سی و پنجم): دوشنبه 10 مهر 1396 05:33
    پس می بینیم که یک ملاک محکم و روشن،که همه می توانند به سادگی بفهمند و درک آن،فلسفه و کلام و فیزیک و سیمی نمی خواهد،در دست همه مان هست.و آن این که،اگر مسلمان هستیم،اگر شیعه هستیم و به اصول اسلامی یا شیعی معتقدیم،ولی این اصول در سرنوشت مان اثری نداشته،و چنان چه منکر هم باشیم،باز در وضع و مسئولیت و جبهه گیری های اجتماعی...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت سی و چهارم): یکشنبه 9 مهر 1396 22:58
    من در تحقیقات اسلامی،به یک اصل معتقدم و این اصل را در تمام بحث هائی که راجع به مذهب و اسلام می شود،صادق می دانم.و آن این است که،به جای اینکه- مثل علمای قدیم یا جدید- اعتقاد به یک اصل را،از راه های علمی و منطقی و یا تئوری های فیزیک و شیمی و کلام و فلسفه،اثبات کنیم و حق و باطل آن را به این شکل ها و با این وسایل تحلیل...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت سی و سوم): یکشنبه 9 مهر 1396 20:36
    «انتظار»،مذهب اعتراض به وضع موجود است: این اصل کلی را عرض می کنم؛نه به عنوان فردی که به مذهب و دین خودش تعصّب می ورزد و از پایگاه اعتقادات خویش،مسائل علمی و تاریخی را تحلیل می نماید؛بلکه به عنوان یک معلم بی طرف تاریخ ادیان،که هر کس و با هر مذهبی - اگر فقط با چشم منطق علمی به مذاهب بنگرد – به این نتیجه خواهد رسید؛که...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت سی و دوم): یکشنبه 9 مهر 1396 11:37
    از نیشابور وارد که شدند،وضعیت شان بحرانی بود.مأمون فهمید که چه کلکی خورده و ایشان به عنوان یک مأموریت الهی آمده اند.دلیلش این است که،کسی که ولی عهد می شود،اولین کاری که به فکرش می رسد،این است که خانواده اش را از مدینه بردارد و بیاورد در کاخی که در مرو یا توس(کاخ ولی عهد) بنشیند.امام(ع) نه تنها خانواده شان را نیاورده...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت سی و یکم): یکشنبه 9 مهر 1396 07:45
    چرا امام رضا(ع)،ولایت عهدی مأمون را پذیرفت؟ در ابتدا من واقعا نمی دانستم که حکمت این مسئله چی بوده است.به همین جهت،متوسل به خود امام رضا(ع) شدم و از ایشان درخواست کردم که موضوع را برایم روشن فرمایند.اگر من خودم به جای شما بودم،این ولایت عهدی را نمی پذیرفتم؛شما چرا این کار را کردید و این همه راه تا اینجا آمده اید و دست...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت سی ام): شنبه 8 مهر 1396 22:58
    در اینجا چند نمونه از نیایشی را می آورم که انعکاسی از «فقر و عشق» و به تعبیر دیگر،«راز و نیاز های» خود من است و تفکرات تنهائی و گفت و گو های خلوت ام و عرضهء آرمان ها و درد ها و درخواست هایم بر خدا. در روایات آمده است که دعا،باید همچون سخن گفتن طفلی باشد با پدرش و هرچه گستاخانه تر و همچون یک طلبکار،مصرّانه تر دعا...