عقل و دین

بیان مسائل دینی به زبان عقلی

عقل و دین

بیان مسائل دینی به زبان عقلی

عناوین یادداشت‌ها

  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت نود و سوم): پنج‌شنبه 27 مهر 1396 06:21
    پنج) ایدئولوژی=«اسلام»: در یک کلمه،«ایدئولوژی» در این مکتب،اسلام است.اما کدام اسلام؟ اسلامِ ابوذر،نه کعب الاحبار؛اسلامِ «عدالت و رهبری»،نه اسلامِ «خلافت و طبقه و اشرافیت»؛اسلامِ «آزادی و آگاهی و حرکت»،نه اسلامِ «اسارت و خواب و سکون»؛و تشیع،تشیعِ علوی،نه تشیعِ صفوی؛اسلامِ «جهاد اعتقادی و اجتماعی و اجتهاد علمی و...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت نود و دوم): چهارشنبه 26 مهر 1396 23:11
    و این است که جنگ مذهب علیه مذهب نیز،یک جنگ تاریخی است؛جنگ مذهب شرک،توجیه کنندهء شرک اجتماعی و تفرقهء طبقاتی،و مذهب توحید،توجیه کنندهء وحدت طبقاتی و نژادی.این نبرد تاریخی میان قابیل و هابیل،شرک و توحید،تبعیض طبقاتی و نژادی با عدالت و وحدت انسانی،مذهب خدعه و تخدیر و توجیه وضع موجود،با مذهب آگاهی و حرکت و انقلاب،در طول...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت نود و یکم): چهارشنبه 26 مهر 1396 21:21
    سه) فلسفهء تاریخ،«هابیل – قابیل»: در این مکتب،فلسفهء تاریخ بر اساس یک جبر علمی است؛یک جریان پیوسته،و همچون انسان،یک تضاد دیالکتیکی،یک جنگ دائمی میان دو عنصر متخاصم و متضاد،که از آغاز بشریت شروع شده،و همیشه و همه جا درگیر بوده،و تاریخ را ساخته است.تاریخ،حرکت نوع انسان در مسیر زمان است.و نوع انسان،«جهان کوچک» است.و کامل...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت نود ام): چهارشنبه 26 مهر 1396 13:22
    همین راه حقیقی و راسته و صراط مستقیم و هموار و مقدس،که شنیده اید پیش از این،هزاران تن را به مقصد رسانده است؛ولی شما را عمری است که متوقف نگاه داشته است.درست مثل کسانی شده اید،که راه غلط و بیراههء گمراهی و آوارگی را انتخاب کرده اند. چرا؟چون شما راه را گردشگاه کرده اید.راهِ رفتن را،پارک مقدس،مزار مقدس،باشگاهِ ماندن...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت هشتاد و نهم): چهارشنبه 26 مهر 1396 09:04
    این است که من این آیهء عمیق:«إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إ ِلَیْهِ رَاجِعُونَ» را برخلاف تفسیر های رایج،که آن را به «مرگ و قبر» تفسیر می کنند،گوئی از وقتی که به قبر سرازیر شدیم،در اختیار خدا قرار می گیریم و مأمورین خدا،ما را از این دنیا که مال ما است،تحویل می گیرند؛و نه مثل وحدت وجودی ها که انسان در ذات عینی خدا حلول می...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت هشتاد و هشتم): چهارشنبه 26 مهر 1396 05:38
    دو) انسان شناسی=خلقت آدم: تضادِّ «خدا – ابلیس»،«روح - لجن» به زبان قرآن سخن می گویم،که عمیق ترین و مترقی ترین اومانیسم را در قصهء آدم و خلقت او یافته ام.آدم،مظهر نوع انسان است؛حقیقت نوعی انسان؛انسان به معنای فلسفی،نه بیولوژیک. قرآن وقتی از انسان به معنی بیولوژیک[زیست شناسی] سخن می گوید،درست زبان علوم طبیعی را دارد:از...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت هشتاد و هفتم): سه‌شنبه 25 مهر 1396 23:36
    توحید،وحدت طبیعت با ماوراء طبیعت،انسان با طبیعت،انسان با انسان،و خدا با جهان و با انسان را،تفسیر و توجیه می کند؛و همه را در یک نظام کلی و هماهنگ و زنده و خودآگاه تصویر می نماید.آیهء «نور» در قرآن،این تصویر را از «جهان» رسم می کند؛و نیز رابطهء ویژهء خدا و جهان را در این جهان بینی توحیدی نشان می دهد.تمامی وجود، یک...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت هشتاد و ششم): سه‌شنبه 25 مهر 1396 20:31
    در این جهان بینی،هستی به دو «وجههء اعتباری» تقسیم می شود: 1) غیب، 2)شهادت.یعنی به اصطلاح امروز: محسوس و نامحسوس،یا به معنای دقیق تر،آنچه از دسترس بررسی و مشاهده و تجربه – و در نتیجه علم – دور، و از برابر ادراک حسی ما پنهان است؛و آن چه پیدا است و مشهود. و این یک نوع ثنویت یا دوگانگی هستی نیست؛بلکه این یک تقسیم بندی...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت هشتاد و پنجم): سه‌شنبه 25 مهر 1396 14:35
    اسلام شناسی بر اساس مکتب: یک) جهان بینی – توحید: جهان بینی من عبارت است از «توحید».البته توحید به عنوان یک «عقیده»،مورد اتفاق همهء موحّدین است؛اما من به عنوان یک «جهان بینی» است که می گویم.نظریهء من و مقصودم از «جهان بینی توحیدی»،تلقی همهء جهان است،به صورت یک وحدت؛نه تقسیم آن به دنیا و آخرت،طبیعت و ماوراء طبیعت،ماده و...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت هشتاد و چهارم): سه‌شنبه 25 مهر 1396 07:23
    اما «جامعهء برین» در یک مکتب،دیگر یک جامعهء خیالی نیست؛بلکه یک جامعهء ایده آل است،جامعه ای است که بر اساس یک مکتب باید پی ریزی شود و معتقدان به این مکتب،زندگی در آن را یک زندگی انسانی آزاد و ایده آل می دانند،و تحقق آن را نیز بر روی زمین،نه تنها ممکن می شمارند،بلکه قطعی می دانند و برای تحقق آن تلاش می کنند. اساسا وجود...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت هشتاد و سوم): سه‌شنبه 25 مهر 1396 00:00
    فلسفهء تاریخ،تاریخ را «جریان پیوستهء واحدی» می داند که از آغاز زندگی بشر،طبق قانون جبر علمی،یعنی قانون علت و معلول،حرکت می کند،رشد می کند،منازل و مراحل مختلفی را جبراً می پیماید و از نقطه های معین – که می شود پیش بینی کرد – می گذرد؛ وبالأخره،قطعا و جبراً به سرمنزلی که می توان – طبق قوانین حرکت تاریخ – از پیش،تعیین...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت هشتاد و دوم): دوشنبه 24 مهر 1396 21:41
    کسی که طرح بنائی در ذهن و هدفی برای ساختن ندارد،اگر انبوه متراکم این همه مصالح ساختمانی را نداشته باشد،راحت تر است.این است که می بینیم عالِم و متخصص بی ایمان،بی هدف و بی خودآگاهی،موجودی است زشت تر از یک عامی،یک اُمّی.یک روستائی پاک،یک چوپان آزاد و یک ایلاتی فطری صاف و ساده،خیلی قابل تحمل تر و حتی «آدم تر» است از یک...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت هشتاد و یکم): دوشنبه 24 مهر 1396 14:03
    طرح هندسی مکتب: شکل هندسی هیأت فکری و اعتقادی و تصویر ذهنیِ عقیده ای را که بنا بر اعتقاد من،یک مسلمان اسلام شناس آگاه این قرن،نه تنها از اسلام به عنوان یک اعتقاد دینی،بلکه در عین حال به عنوان یک مکتب فکری و به عنوان یک ایدئولوژی دارد؛تصویر می کنم. آقای باشلارد - از متفکران عمیق اندیش بزرگ قرن ما،که قدرش ناشناخته مانده...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت هشتادم): دوشنبه 24 مهر 1396 09:09
    قضیه ای که باید اول مطرح کرد،این است که موقع و موضع تاریخی این اسلامِ بیدار شده چیست؟موقع تاریخی این اسلام،عبارت است از این جمله :« مرحلهء تکوین ایدئولوژیک». ما الان در مرحلهء تکوین ایدئولوژیک هستیم.مارکسیسم،بیش از صد سال است که این مرحله را گذرانده است.از موقعی که مانیفست[مرامنامه]ء آن چاپ شده است،تا کنون بیش از صد...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت هفتاد و نهم): یکشنبه 23 مهر 1396 23:30
    ما در مرحلهء «تکوین ایدئولوژیک» هستیم: اسلام،مثل هر عقیدهء دیگر،تا وقتی در پوستهء جامد موروثی و بی مسئولیت فردی اش مطرح است،تا وقتی که در رابطهء بین فرد و خدا و بین زندگی فردی و آخرت مطرح است،از جهت آن که به صورت یک نیرو نیست و به صورت یک قدرت در زمان،مطرح نمی شود،دشمن ندارد،جلویش باز است و کسی به حساب اش نمی رسد.درست...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت هفتاد و هشتم): یکشنبه 23 مهر 1396 19:29
    دوران «تکوین ایدئولوژیک»،مسئولیت هائی خاص خود را می طلبد؛و غفلت از آن یا کوچک شمردن آن،عواقبی هولناک و فاجعه آمیز دارد؛که نخستین اش،ناتمام ماندن این تکوین است.و در نتیجه،عقیم ماندن نهضت و بی ثمر ماندن همهء فداکاری ها و شهادت ها و در پایان،قربانی شدن آن در برابر توطئهء منافقان و بیداد جباران؛و به هر حال،بیرون رفتن...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت هفتاد و هفتم): یکشنبه 23 مهر 1396 13:54
    با این نگرش،آن چه در تاریخ اسلام برای ما افتخار آمیز است،نه تمدن قرن چهارم و نه قدرت و عظمت سرزمین اسلام و نه حتی انبوهی از فرهنگ و فلسفه و دانشی است که در گذشته،به این نام فراهم آمده است؛آن چه برای ما آموزنده و سخت شور انگیز و در عین حال،متن اصلی اسلام و رسالت آن است:تغییر انقلابی ارزش ها و آدم ها و رابطه ها و خَلق...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت هفتاد و ششم): یکشنبه 23 مهر 1396 09:01
    تبدیل اسلام،از یک «فرهنگ» به یک «ایدئولوژی»: این «زمان تقویمی» است که به واحد های هم اندازه و هم عرض تقسیم شده است.«زمان اجتماعی»،برعکس است.گاه یک لحظه اش،بیش از یک قرن می ارزد و بیش از یک دوران طولانی حساس و خطیر است.و این است که یک شب،می تواند از هزار ماه ارجمندتر باشد؛اگر آن شب،شب قدر باشد؛شبی که «ارزش»های انقلابی...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت هفتاد و پنجم): شنبه 22 مهر 1396 23:21
    آن چه به حساب می آید،و حد و مرز و ارزش و اثر و عمل عقل را مشخص می سازد و محقَّق،«علم» است.علم در کار تحقیقی و اجتهاد،که اساسا یک کار علمی است،می تواند و باید اصل قرار گیرد.و مقصود از علم،تمامی دانش های انسانی یا طبیعی،از فیزیک و شیمی و بهداشت،جغرافیا و هیأت و انسان شناسی و جامعه شناسی و اقتصاد و ریاضیات و روانشناسی و...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت هفتاد و چهارم): شنبه 22 مهر 1396 19:10
    کتاب،سنّت،علم،زمان: می توانیم مبانی اسلام شناسی و اجتهاد فکری و فقهی را اصلاح کنیم.برای اسلام شناسی نیز،در قبال قدما،از شیوه های پیشرفته و تجربه شدهء تحقیق علمی جدید بهره گیریم.شیوه های تحقیقی و متدولوژی علمی ای که امروز،موفق و مؤثر بودن آنها را،این همه پیشرفت های علمی به ثبوت رسانیده است؛و تمدن و دانش جدید،بزرگترین...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت هفتاد و سوم): شنبه 22 مهر 1396 11:18
    تجدید بنای اسلام،با بینش شیعی: در دنیائی که استعمار جهانی،کمر به قتل اسلام بسته است،ایدئولوژی های نیرومند با پشتیبانی ابرقدرت های جهان،به جنگ خدا برخاسته اند و استعمار فرهنگی به مسخ ملت ها و محو اصالت های ما مشغول است،و سرمایه داری فاجعه های دیرین ظلم و غارت و بهره کشی و نظام طبقاتی را تا درجهء مرگ آوری تشدید کرده است...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت هفتاد و دوم): شنبه 22 مهر 1396 09:04
    «جهت» به عمل،معنا می بخشد: مسئلهء «حُرّ»،مسئلهء منهای بی نهایت تا به اضافهء بی نهایت تغییر است و همهء این تغییر ناگهان،با تغییر «جهت» تحقق پیدا کرده است.مسلما حُرِّ صبح عاشورا با حُرِّ روز تاسوعا،نماز می خوانده است و چنان که می دانیم،پشت سر امام حسین(ع) هم نماز خوانده است.مسلما نمازخوان بوده،روزه گیر بوده،مسلما به...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت هفتاد و یکم): جمعه 21 مهر 1396 23:10
    اسلام،تکیه گاه روشنفکران: این نهضت را من ایجاد نکرده ام.من کوچکتر از آنم که ایجاد کنندهء نهضتی باشم.وانگهی،نهضت،بزرگتر از آن است که یک فرد،آن را ایجاد کند. من در این مکتب،اگر برای خود،«عنوانی» قائل شوم،آن عنوان،حداکثر یک «شاگرد خوب» است و نه بیشتر! استادان مان،همهء روشنفکرانی که از سید جمال الدین اسدآبادی به بعد،در...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت هفتادم): جمعه 21 مهر 1396 21:03
    من از مولوی ممنون ام که بر خلاف شمس،تنها و بال در بال چند روح معراجی و استثنائی،به طَیَران روحی و تکامل وجودی خویش در آسمان عشق و عرفان و عروج الهی مشغول نشد و نگفت «گور پدر این عوام کالانعام،و من،گنگِ خواب دیده ام و عالَم،تمام کَر»؛و ایستاد و معطلِ ما شد،تا شصت هزار بیت مثنوی سخن،با ما حرف بزند. بزرگترین و عالی ترین...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت شصت و نهم): جمعه 21 مهر 1396 13:08
    اما آنچه در پیرامون ام می گذرد،همیشه آن چنان فجیع بوده است که استغراق ام را در این فضای پر از اندیشه و تأمل و احساس و زیبائی،نوعی خلسه و خلوتی می یافته ام،که به همان اندازه که نشانه ای از عمق و زیبائی و خلوص روح و جلال و علوّ و قداست جوهر و فطرت است،حکایت از وجود مختصری «بی غیرتی» نیز هست...و شاید هم،مفصّلی! این است...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت شصت و هشتم): جمعه 21 مهر 1396 08:14
    موسیقی فلسفی و عرفانی هند،گرچه فهم آن برایم ساده نیست و به همان اندازه برایم تأمّل انگیز و عمیق است.و وقتی آن را در برابر آن چه به نام موسیقی به خورد ما می دهند،می سنجم،می فهمم که «حرمت غِنا» چه خدمتی به انسان و چه حمایتی از حیات و هوشیاری و حرکت ملت ما و در عین حال،چه ادای احترام و تقدیر و تجلیل از موسیقی راستین و...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت شصت و هفتم): پنج‌شنبه 20 مهر 1396 23:21
    نیاز به بیان فلسفی و تفسیر عرفانی: هر کسی را برای کاری ساخته اند.زمان و مردم،از هر کسی و گاه از کسانی،مسئولیتی را می طلبد.چه خوشبخت اند آنها که «زمینهء انسانی»شان با «زمان اجتماعی»شان هماهنگ و حتی همانند است،و مردم از او کاری را به اقتضای زمان و نیاز خویش می خواهند،که وی اساسا برای آن ساخته شده است. اما من،به دلیل...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت شصت و ششم): پنج‌شنبه 20 مهر 1396 19:53
    2)امر به معروف و نهی از منکر: دیگری «امر به معروف و نهی از منکر »است،در اصطلاح اولیهء اسلامی؛و آنچنان که پیامبر اکرم(ص) و امام علی(ع) می گفتند و امام حسین(ع) انجام میدادند و مسلمانان می فهمیده اند- نه جنبهء فانتزی ای که اکنون پیدا کرده است - خود امام حسین(ع) در وصیتی که باقی گذاشته اند،دلیل حرکت شان را باز می گویند:...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت شصت و پنجم): پنج‌شنبه 20 مهر 1396 14:20
    در اعتقاد اسلام،بر مبنای سه اصل،می توان انقلاب را «دائمی» کرد: اجتهاد.امر به معروف و نهی از منکر.مهاجرت. 1)اجتهاد: قرآن که می فرماید: «و لکلّ امة اجل» شاید به این معناست که «هر امت و هر ملتی،دوره ای معیّن دارد».هر فرد و هر جامعه و هر مکتبی،عمری دارد و هیچ پدیده ای جاوید و ابدی نیست.اما در مسائلی شبیه به این،تزی هست به...
  • اسلام پویا و مترقّی (قسمت شصت و چهارم): پنج‌شنبه 20 مهر 1396 07:19
    اجتهاد،انقلاب دائمی فکری: «تاین بی» معتقد است که تمام تاریخ بر اساس دو حالت «تهاجم» و «تدافع» حرکت دارد.این تهاجم و تدافع-که حالت جبری متوالی نیز هست-موجب می شود که نوعی فرهنگ و تمدن و جامعه به وجود بیاید،رشد کند،ضعیف و پیر شود و در برابر تهاجم فرهنگ،جامعه یا تمدن دیگر،نابود شود.و بعد تمدن و جامعه و فرهنگ جدید،باز سیر...